Þriðjudaginn 21. janúar 2026 fór fram vel sótt og málefnalegt málþing í Norræna húsinu á vegum Veganúar í samstarfi við SDÍ, þar sem kastljósinu var beint að velferðarþvotti (e. welfare washing) í samhengi við þauleldi og matvælaframleiðslu. Málþing eru tækifæri til að ræða við þau sem sitja við stjórnvölinn í persónu. Málefni dýra sitja afar aftarlega á merinni og eiga þau fáa verjendur.
Nú er upptaka frá viðburðinum aðgengileg fyrir öll sem vilja kynna sér umræðuna eða rifja hana upp.
Hvað er velferðarþvottur?
Hugtakið velferðarþvottur var notað í fyrsta sinn af Matthew Glover, öðrum stofnanda Veganuary, í kjölfar máls í Bretlandi þar sem í ljós kom að vottun RSPCA – stærstu dýravelferðarsamtaka landsins – hafði í mörgum tilfellum litlar sem engar stoðir þegar kom að velferð dýra í þauleldi.
Velferðarþvottur felst í því að fyrirtæki setja fram fullyrðingar um bættan aðbúnað dýra til að skapa ímynd siðferðislegrar ábyrgðar, á meðan raunverulegur aðbúnaður og þjáning dýranna er falin eða gerð lítilvæg.
Umræðuefnið var ákveðið fyrir um það bil ári síðan en virtist þó koma á hárréttum tíma. Fyrr í janúar kom út ný skýrsla þar sem leitt var í ljós að ár eftir ár hafa svínabú fengið undanþágur frá umbótum í garð dýranna sem þau hagnast á. Skýrslan var tekin saman að beiðni stjórnmálakonunnar Kolbrúnar Áslaugar Baldursdóttur en hana má lesa hér: Skýrsla.
Í grein á vegum RÚV segir Kolbrún að
"Það er óþolandi að vita til þess að illa sé farið með svínin sem og önnur dýr og með öllu ólíðandi ef aðbúnaði þeirra er ábótavant,“ sagði Kolbrún Áslaug í ræðu á Alþingi þegar beiðni hennar og annarra þingmanna um skýrsluna var tekin fyrir."
Umræðan á málþinginu
Á málþinginu fræddu vel valdir sérfræðingar og gestir um:
- hvað telst raunveruleg dýravelferð í þauleldi,
- hvernig velferðarþvottur birtist í markaðssetningu og vottunum,
- og hversu raunhæft er að byggja íslenska matvælaframleiðslu á slíkum forsendum.
Rósa Líf Darradóttir, formaður SDÍ, hélt fyrirlestur um dýravelferð í þauleldi þar sem farið var yfir mál sem má flokka sem velferðarþvott hérlendis. Hæst bar að nefna Brúneggjamálið. Bróðurpartur fyrirlesturins fjallaði um meðferð gríslinga sem olli þátttakendum miklum óhug. Eins og fram kom í fyrrnefndri skýrslu eru halar enn klipptir án aðkomu lækna og án deifilyfja. Bændur sitja námskeið þar sem þeir læra klippingar en Rósa líkti aðgerðinni við það að klippa útlim eins og fingur af ungabarni.
Þóra Jónasardóttir, yfirdýralæknir MAST, flutti einnig erindi sem fjallaði meðal annars um starfsemi MAST og þá reglugerð sem stofnunin þarf að sæta. Eru hendur þeirra ekki eins frjálsar og almenningur virðist ætla og benti Þóra á að þar lægi ábyrgðin hjá stjórnmálafólki en þau setja regluverkið sem unnið er út frá. Þóra vildi gjarnan sjá umtalsverðar breytingar í þágu velferðar dýra og skoraði á þá þingmenn sem mætt voru. Hún benti á þá staðreynd af norðulöndin öll eru talsvert framar en við í þessum málum, nema Danmörk, og er það landið sem við horfum hvað mest til. Hún talaði um að þær reglur um velferð sem nú eru í gildi eru algjörlegt lágmark, ekki ásættanlegt markmið.
Málþingið var vel sótt og þótti mikið til þess koma að 7 af 9 boðnum þingflokkum sendu erindreka. Þeir flokkar sem mættu voru: Vinstri Grænir, Sjálfstæðisflokkurinn, Flokkur Fólksins, Píratar, Samfylkingin, Viðreisn og Framsókn.
Notaleg umgjörð og góðar umræður
Gestir gátu gripið sér léttan vegan mat á Plöntunni fyrir málþingið en boðið var upp á léttar veitingar og heita drykki á meðan á því stóð. Stemningin var opin og uppbyggileg, með virkri þátttöku úr sal og fjölbreyttum sjónarmiðum.
Upptakan aðgengileg
Við hvetjum öll sem hafa áhuga á dýravelferð, neytendavernd, matvælakerfum og siðferði í framleiðslu til að horfa á upptökuna (sem er í tveimur hlutum) og taka þátt í áframhaldandi umræðu.
👉 Upptökurnar má finna hér:
Fyrir Hlé:
Eftir Hlé: